Zanim Gauguin zdecydował się na przyjazd do Arles, nastąpiła między nim a van Goghiem wymiana korespondencji i obrazów. Miała ona szczególne znaczenie dla samotnego holenderskiego twórcy - stała się swego rodzaju fachową dyskusją na temat malarstwa prowadzoną na odległość. W autoportrecie Les Miserahles artysta starał się wyrazić najbardziej przyjacielskie uczucia, zarówno do van Gogha, jak i do Emile'a Bernarda, którego podobiznę umieścił w tle obok swojej głowy. W określeniu les miserables była zawarta aluzja do powieści Nędznicy Victora Hugo (1802-1885) odnosząca się do nadzwyczaj ciężkiego położenia materialnego, w jakim znajdowali się wówczas Paul Gauguin i Emile Bernard. W liście do malarza Schuffeneckera Gauguin pisał: "Zrobiłem mój portret dla Vincenta, który mnie o to prosił.Sądzę, że to jedna z moich najlepszych rzeczy. Absolutnie nie zrozumiała (wyobraź sobie!) - tak jest abstrakcyjna. Na pierwszy rzut oka głowa bandyty, jakiś Jean Valjean (Nędznicy), będący także uosobieniem zniesławionego malarza - impresjonisty, ciągle noszącego dla świata łańcuch. Jego rysunek jest zupełnie specjalny, kompletna abstrakcja. Oczy, usta, nos są jak kwiaty na perskim dywanie - personifikując również stronę symboliczną. Kolor jest kolorem dalekim od natury; przedstaw sobie nieokreślone wspomnienie ceramicznych naczyń zżartych dużym ogniem. Wszystkie czerwienie, fiolety napiętnowane wybuchami ognia jak piekło płonące w oczach, wyrażających walkę myśli malarza. Całość na tle chromu z rozsianymi dziecinnymi bukiecikami. Pokój niewinnej dziewczyny". Obraz powstał w okresie, w którym Gauguin, Bernard i van Gogh chętnie nazywali siebie impresjonistami, choć ich malarstwo niewiele miało wspólnego z tym kierun kiem. Omawiana kompozycja znamionuje narodziny nowego stylu, określanego w dziejach sztuki jako syntetyzm. Gauguin przesunął swoją podobiznę w lewo, jakby chciał ustąpić miejsca przyjacielowi, Emile'owi Bernardowi, którego niewielki portret umieścił po prawej stronie w tle. Obraz stanowi przykład chętnie stosowanego przez Gauguina w tym okresie twórczości motywu "obrazu w obrazie". Zabieg ten, podobnie jak dekoracyjne płaskie tło, wskazuje na odniesienia do sztuki japońskiej, która inspirowała malarzy skupionych wokół Gauguina w Bretanii. W tym okresie obaj malarze prowadzili nieustanny dialog: jego świadectwem jest także autoportret Bernarda, w którego tle znajduje się portret Gauguina w berecie baskijskim z upodobaniem noszonym podczas pobytu w Bretanii. Również skomplikowane przesłanie malowidła i literackie odniesienia do bohaterów powieści Nędznicy były bezprecedensowe i świadczyły o rozwoju nowych tendencji w sztuce Gauguina, który wkrótce miał zostać okrzyknięty prekursorem symbolizmu w malarstwie.

następny obraz